Apologetyka

Język Słowa Bożego

Oryginały i tłumaczenia

Biblia jest jedną z najbardziej znanych pozycji w skali światowej. Zawiera Słowo Boże, spisane w świętych Księgach na przestrzeni kilkunastu wieków w językach bliżej nam nieznanych. Gdy bierzemy do ręki jakąkolwiek Biblię, wydaną w językach nowożytnych, zwykle na początku znajduje się informacja o źródle to znaczy, że tekst został zaczerpnięty i przetłumaczony z oryginału. Może nas zafascynować pytanie, jak tłumacz dotarł do tego oryginału. Odpowiedź nie jest prosta, wymaga wyjaśnienia.
   Zacznijmy od Biblii NT - naszym ojczystym języku. Jej tekst jest jednym z wielu tłumaczeń. I tu trzeba zaznaczyć, że żadne tłumaczenie, choćby najlepsze, nie jest natchnione. Natchnione przez Boga są tylko księgi napisane przez autorów biblijnych w językach oryginalnych.
   Każdy naród, każdy język ma swoje odrębności, swoją specyfikę. Jest rzeczą bardzo trudną oddać wytłumaczeniu właściwości tekstu oryginalnego, a prawie nie osiągalne jest takie tłumaczenie, które mogłoby oddać wszystkie cechy charakterystyczne stylu tekstu oryginalnego. Dość wspomnieć o trudnościach, jakie powstają przy tłumaczeniu z jednego języka współczesnego na drugi z kręgu tej samej cywilizacji, a cóż dopiero mówić o językach Biblii. Dlatego należy podkreślić, że nawet najlepsze tłumaczenie nie zastąpi tekstu oryginalnego.

Poznawanie treści Słowa Bożego

Staje przed nami pytanie: w jaki sposób mamy poznać Słowo Boże, skoro nie znamy języków oryginalnych? Aby odpowiedzieć na postawione pytanie, należy wprowadzić pewne rozróżnienie: poznanie Biblii jako dzieła literackiego oraz poznanie jej jako księgi religijnej. To pierwsze wciąż trwa i będzie przedmiotem rozeznawania jeszcze przez długie lata w przyszłości. Dla nas zasadnicze znaczenie ma Biblia jako bogactwo treści religijnej. Spośród wielu tłumaczeń Biblii z języków oryginalnych na język łaciński Kościół wybrał tak zwaną "Wulgata", stwierdził jej autentyczność w sprawach dotyczących wiary i moralności oraz zalecił, by posługiwano się nią w działalności publicznej, apostolskiej. Nasz tekst polski Pisma świętego, wydany drukiem za zezwoleniem władzy kościelnej, nie zawiera nieścisłości doktrynalnych tzn. poglądowych, naukowych. Natomiast nie jest wolny od pewnych niedokładności literackich.
   W ostatnich kilkudziesięciu latach nastąpił nawrót do tekstów w językach oryginalnych i tłumaczeń bezpośrednich z tych tekstów. Doszło do tego wskutek zaleceń i nakazów Ojca świętego Piusa XII w encyklice, poruszającej temat właściwego rozwoju studiów biblijnych Divino afflante Spiritu (po polsku: Pod tchnieniem Ducha Świętego) z 1943 roku. A oto fragment tekstu:

Prawie cała Biblia zachowała się do naszych czasów w tekstach oryginalnych z wyjątkiem kilku ksiąg, które dotarły do nas w starożytnych tłumaczeniach. Sporządzono je jeszcze w czasach, kiedy dopiero formowała się Biblia i to w pierwotnych językach biblijnych.

Języki tekstów oryginalnych

Nowy Testament został napisany po grecku. Tylko Ewangelia według św. Mateusza została zredagowana po aramejsku. Oryginał ten zaginął bez śladu. Jednak jego tłumaczenie najęzyk grecki został dokonany stosunkowo wcześnie, bo już w czasie formowania się tekstów innych Ewangelii. Dlatego Kościół uważa tę Ewangelię za dzieło natchnione na równi z innymi księgami Nowego Testamentu.
   Teksty oryginalne Starego Testamentu zostały zredagowane w trzech językach: hebrajskim, aramejskim i greckim. Większość ksiąg Starego Testamentu została napisana w języku hebrajskim. - Niektóre części Księgi Daniela (Dn 2:4-7, 28), Księgi Ezdrasza (Ez 4:8-6,18 i 7:11-26) i Księgi Jeremiasza (Jr 10:11). Trzecim językiem jest grecki ten sam. którym został napisany Nowy Testament. Jest to język oryginalny dwóch Ksiąg Mądrości oraz drugiej Księgi Machabejskiej. Należy dodać, że Księgi Judyty, Tobiasza, Barucha, Mądrości, Syracha, część Księgi Daniela i Estery posiadały oryginalne teksty hebrajskie lub aramejskie, dotarły jednak do nas w języku greckim.
   Reasumując powyższe trzeba stwierdzić, że Słowo Boże zostało nam przekazane w trzech starożytnych językach: hebrajskim, aramejskim i greckim. Między dwoma pierwszymi językami a trzecim istniej e głęboka różnica. Hebrajski i aramejski należą do grupy języków semickich, podczas gdy grecki jest językiem indoeuropejskim. Grupy te reprezentują dwa oddzielne światy kulturowe: wschodni i zachodni. Bardzo ważne jest poznanie tych dwóch światów, ponieważ pozwala nam lepiej zrozumieć treść Ksiąg natchnionych. Od owych zróżnicowanych mentalności zależy dobór pojęć, budowa zdań i formułowanie treści. To wszystko ma ogromny wpływ na rozumienie treści przekazu biblijnego.

Ks. Walerian Moroz CSMA

Artykuł pochodzi z czasopisma "EFFATHA-Otwórz się!" nr 11(45)/1995 r.; str.257-259.